HM’den Sahneye Amnezi

Henry Gustav Molaison. Bu adı öğreneli daha çok kısa süre oluyor. Halbuki biz onu 20. yüzyılın önemli vakalarından biri olarak HM adıyla çok iyi tanıyoruz.

1926 yılında Amerika’da doğan HM daha yedi yaşındayken bir bisiklet kazası geçirir. Kazanın takibinde HM’de ciddi epileptik bozukluk görülmeye başlar. HM yıllarca parsiyel nöbetler yaşar, on altı yaşından itibaren nöbetler tonik-klonik hal alır. HM zeki bir gençtir ancak ardı arkası kesilmeyen nöbetler ve yoğun tedavi onu sürekli engellemektedir. Motor tamiri işiyle uğraşmaktadır. Ne var ki hastalığı artık bu tip yoğun dikkat gerektiren işleri yapmasını zorlaştırmaktadır.

27 yaşına geldiğinde bazen günde onu bulan minör nöbet ve haftada en az bir majör nöbet geçirmektedir. Bu durum hayatını yaşanmaz kılmaktadır. Hartford Hastanesi’nden beyin cerrahı William Beecher Scoville problemin mutlak müdahale gerektirdiğini fark edecek ve radikal bir karar alacak, bu karar HM’in hayatını değiştirecek, onu dünya tıp ve psikoloji dünyasının en tanınmış vakalarından biri yapacaktır.

Dr. Scoville HM’in epilepsisinin lokalizasyonunu her iki mediyal temporal lob olarak belirler ve hastaya cerrahi rezeksiyon önerir. Operasyon ile çift yönlü temporal lobotomi yapılan HM, hipokampüsü, parahipokampal girusu ve amigdalasının üçte ikisini kaybetmiş, anterolateral temporal korteksinin bir kısmı hasarlanmıştır.

Operasyon amacına yönelik başarı elde eder, artık HM epilepsi nöbeti geçirmemektedir. Ancak şimdi bambaşka bir sorun vardır. HM ağır bir anterograt amnezi durumu yaşamaktadır. Çalışma belleği ve prosedürel belleğinde hiçbir sorun olmayan HM yeni karşılaştığı hiçbir şeyi uzun süreli belleğine aktaramamaktadır. Bunun yanında HM orta seviyeli bir retrograt amnezi de geliştirmiştir. Operasyon öncesi 1-2 yıllık periyottaki çoğu olayı hatırlamakta zorluk çeker. Uzun süreli prosedürel anılar oluşturabilmekte; yeni şeyleri öğrenip hatırlayamasa da yeni motor beceriler kazanabilmektedir.

Doktor, gördüğü tablo karşısında şaşırmıştır. McGill Üniversitesi’nde amnezi hastaları üzerinde çalışmakta olan Wilder Penfield ve Brenda Milner’dan yardım ister. Kanadalı nörobilimci Dr. Milner HM’i bazı hafıza testlerine tabi tutmak için Amerika’ya gelir. Milner’ın HM üzerinde yapacağı çalışmalar kognitif sinirbilimin bellekle ilgili çok önemli veriler kazanmasını sağlayacaktır.

HM vakasına kadar hafızanın beynin spesifik bölgelerinde yoğunlaştığı değil tümü tarafından yürütüldüğünü düşünen bilim dünyası şimdi ikiye bölünmüştür. Bir kısım araştırmacı HM’in bazı beyin bölgelerini direkt olarak kaybetmesiyle amnezi durumunu bağlantılandırırken, kimi bilim adamları bunun farklı sebeplerden gelişmiş olabileceğini düşünür…

HM üzerinde yapılan çalışmalar hipokampüsün bilincin ve uzun süreli hafızanın oluşumunda gerekli olduğunu gösterdi. Yaşamı boyunca tıp biliminin kendisinden birçok şey öğrendiği Henry Gustav Molaison öldükten sonra da aynı misyonu sürdürdü. Bilim dünyası HM’in beyninden hala bir şeyler öğrenmeye devam ediyor. 2008 yılında hayatını kaybeden HM’in beyni Kaliforniya San Diego Üniversitesi Beyin Gözlem Laboratuvarı’nda 53 saatlik çalışmanın sonunda iki bin altı yüz dilime ayrıldı ve ileriye dönük araştırmalar için arşivlendi.

Filmlerde Amnezi

HM’in tıp dünyasının yanı sıra sosyal alanda da ün kazanması, hastalığının zihnin bilinmezliğine kapı açan amnezi vakası olmasına da bağlanabilir. Zihin ve bellek, karmaşıklığı, anlaşılmazlığı ve öngörülemezliğiyle sinirbilimcilerin yanısıra felsefe, hukuk ve sanat alanlarında çalışan araştırmacıların da yüzyıllarca ilgi odağı olmuştur.

Sinema dünyasında senaryosu amnezi üzerine kurulmuş birçok film bulunmakta. Hafıza kaybı denildiğinde bir Yeşilçam klasiği olan Yıldızların Altında ilk akla gelen film olsa gerek. Geçirdiği kaza sonrası tüm geçmişini unutan Turgut (Göksel Arsoy) ve Hülya’nın (Hülya Koçyiğit) ona kaza öncesi yaşadıkları aşkı hatırlatmak için çektiği acılar yazlık sinemaların unutulmaz sahneleri.

Amerikan sinemasındaysa Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Memento, 50 İlk Öpücük ve dünya çapında 900 milyon dolarlık gişe yapan animasyon filmi Kayıp Balık Nemo amnezik karakter etrafında dönen senaryolarıyla ünlü filmlere örnek verilebilir.

Edebiyatta Amnezi

Sinemada olduğu gibi edebiyat dünyasında da amnezi çokça ele alınmış konulardan. Amnezik karakterlerin bilinmezlik sarmalında yaşadıkları defalarca kez farklı kurgularla işlenmiştir.  Umberto Eco’nun  Kraliçe Loana’nın Gizemli Alevi adıyla yayımlanmış eseri yazılı edebiyat alanında amnezinin işlendiği ünlü kitaplardan biri. İtalya’nın soğuk savaş dönemini, hafızasını yeniden kazanmaya çalışan bir hastanın gözünden anlatan kitabın kahramanı inme sonucunda hafızasını geniş ölçüde kaybeden orta yaşlı bir sahaftır. Kaybettiği geçmişinden hatırlayabildikleri, eskiden okuduğu bazı dizelerdir.

 

http://norobilim.com/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://norobilim.com/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://norobilim.com/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png
 

Please log in to vote

You need to log in to vote. If you already had an account, you may log in here

Alternatively, if you do not have an account yet you can create one here.